‘ਬਾਬਾ ਬੌਕਸਰ’ ਤੋਂ ਨਸ਼ਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੱਕ: ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝੋਟਾ ਦੀ ਯਾਤਰੀ ਪੜਚੋਲ

ਮਾਈ ਹੈਲਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੜ੍ਹ ਪੰਨੇ ਅੱਜ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝੋਟਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਬੋਤਮਤਾ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਦਲਾਅ, ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਰਵਾਇਤੀ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅੰਦolan ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਸੋਸ਼ਲ-ਜਰਨਲਿਸਟਿਕ ਜਾਂਚ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਘਟਨਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ

ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝੋਟਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਛਾਣ 'ਬਾਬਾ ਬੌਕਸਰ' ਵਜੋਂ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਤਰੀ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਸਮਾਂ ਬਦਲਿਆ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਕੋਲ ਜੋ ਵਿਰਾਸਤ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਭ-ਮੂਲ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਾ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਬਣਦਾ ਗਿਆ, ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝੋਟਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕ੍ਰਮ ਸੀ—ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲ ਝੁਕਣਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਤਨ ਕੇਵਲ ਸਪੀਚ ਦੇ ਦੇਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਜ਼ਬਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਇਸ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਸਰਗਮਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਮਚਾਰੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਵੇਰਵੇ

ਇੱਕ ਜਾਂਚਕਾਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝੋਟਾ ਜੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਈ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ, ਸਗے ਇੱਕ ਵਿਵਸਥਿਤ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜੋ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰਸ਼ੀਸ਼ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਵੇ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ 'ਨਾ ਕਰੋ' ਵਾਲਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਬਦਲਵੇਂ ਰਸਤੇ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਖਾਉਣਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਜੋ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਧਾਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ 'ਬਾਬਾ' ਦਾ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ, ਸਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮੀਰ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦਾ ਰੰਗ ਹਰ ਕੋੀ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸੂਬੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਹੈ ਨਸ਼ਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ, ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਰਾ ਪਹੁੰਚਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜਿੱਥੇ ਨਸ਼ਾ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝੋਟਾ ਜੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਰੋਤ ਜੋ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ, ਆਪਣੀ ਪਰਿਵਰਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 'ਆਤਮ-ਸਵੈ' ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰੀ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈ

ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ, ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝੋਟਾ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਹੜੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਰਕਾਰੀ ਬਿਆਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ 'ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ' ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਸਰਵੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਨਸਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਈਕਾਲੋਜੀ (Social Psychology) ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ 'ਕਮਿਊਨਿਟੀ-ਡ੍ਰੀਵਨ ਇੰਟਰਵੈਨਸ਼ਨ' ਕਿਹਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪanggil ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰ ਇਸਨੂੰ ਸਫਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭავিষੀਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ (Funding) ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਇੱਕ 'ਇੰਸਟੀਟਿਊਸ਼ਨਲ' ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਣ। ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝੋਟਾ ਜੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਸੈਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਗਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੌਸਲੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੁਕਤੇ ਅਤੇ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ

ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ 'ਬਾਬਾ' ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ-ਪड़ोस ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਟੋਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਦਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਰੇ ਵੱਲ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਵਾਲ: ਕੀ ਨਸ਼ਾ ਦੀ ਆਦੀਤਾ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ? ਜਵਾਬ: ਹਾਂ, ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਅੰਗ ਵਾਲੇ ਇਲਾਜ (Holistic Treatment) ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਵੇ। ਸਵਾਲ: ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਵਾਬ: ਉਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੋ। ਉਸਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਅਸਲੀ ਇਨਾਮ ਦਿਖਾਓ ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਮਤੀ ਹੈ।