ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਘਰੇਲੂ ਵਿਰਸਾ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਜਾਂ ਰੁੱਤ ਬਦਲਣ ਵੇਲੇ ਖੰਘ, ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਸ਼ ਇੱਕ ਆਮ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕੁਦਰਤੀ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਮੁਢਲੇ ਉਪਚਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਕਈ ਮਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਐਂਟੀ-ਬੈਕਟੀਰੀਅਲ ਅਤੇ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਹੈ ਰਵਾਇਤੀ ਨੁਸਖ਼ਾ? (What is the Traditional Remedy)

ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ:

  • ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦਾ ਰਸ: ਤਾਜ਼ੇ ਅਦਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਚਮਚ ਰਸ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਚਮਚ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹਲਕਾ ਕੋਸਾ ਕਰਕੇ ਪੀਣਾ। ਇਹ ਗਲੇ ਦੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਖੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  • ਤੁਲਸੀ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ: 5-6 ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਦੋ ਦਾਣੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਟੁਕੜਾ ਦਾਲਚੀਨੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਕਾੜ੍ਹਾ।
  • ਅਜਵਾਇਣ ਦੀ ਭਾਫ਼ (Steam Inhalation): ਉਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਮਚ ਅਜਵਾਇਣ ਪਾ ਕੇ ਤੌਲੀਏ ਨਾਲ ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ ਭਾਫ਼ ਲੈਣੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੰਦ ਨੱਕ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੀ ਜਕੜਨ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ (Scientific Perspective)

ਆਧੁਨਿਕ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਦਰਕ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ Gingerol ਤੱਤ ਐਂਟੀ-ਇੰਫਲੇਮੇਟਰੀ ਗੁਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗਲੇ ਦੀ ਸੋਜ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਦ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਡੈਮੂਲਸੈਂਟ (Demulcent) ਹੈ ਜੋ ਗਲੇ ਦੀ ਝਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਤ ਬਣਾ ਕੇ ਖੰਘ ਦੇ ਰਿਫਲੈਕਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ (WHO) ਵੀ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਖੰਘ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਹਲਕੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਨੁਕਸਾਨ (Risks and Precautions)

ਕੁਦਰਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਬੇਖੌਫ਼ ਹਨ। ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਰੱਖਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ:

  • 1 ਸਾਲ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਕਦੇ ਨਾ ਦਿਓ: ਇਸ ਨਾਲ Infant Botulism ਨਾਮਕ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
  • ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼: ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਮਿਠਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੂਗਰ (ਡਾਇਬਟੀਜ਼) ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਬਿਨਾਂ ਮਾਤਰਾ ਜਾਣੇ ਇਸਦੀ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ।
  • ਐਸਿਡਿਟੀ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੀ ਜਲਣ: ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਦਰਕ ਜਾਂ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਲੈਣ ਨਾਲ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ਾਬੀਪਣ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕਦੋਂ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ? (When to Consult a Doctor)

ਜੇਕਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੱਛਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤਾਂ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖ਼ਿਆਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾ ਰਹੋ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ:

  • ਜੇਕਰ ਤੇਜ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ (101°F ਤੋਂ ਵੱਧ) ਹੋਵੇ ਜੋ 3 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਾ ਉੱਤਰੇ।
  • ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਜਾਂ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਹੋਵੇ।
  • ਬਲਗ਼ਮ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ।
  • ਖੰਘ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਰੀ ਰਹੇ (ਇਹ ਟੀਬੀ ਜਾਂ ਨਮੂਨੀਆ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ)।